اَلسَّلامُ عَلَى الْحُسَیْنِ وَ عَلى عَلِىِّ بْنِ الْحُسَیْنِ وَ عَلى اَوْلادِ الْحُسَیْنِ وَ عَلى اَصْحابِ الْحُسَیْنِ

مقام و حقوق مادر در اسلام

بدون تردید مادر یکی از نعمتهای گرانبها و بزرگ الهی است، که به انسانها ارزانی شده است. مادر نعمتی است که با وجود او انسان همواره در زندگی احساس خوشبختی و آرامش می‏کند. و از برکت دعایش قله‏های بلند افتخار را یکی پس از دیگری می‏پیماید.

وجود مادر مایه‏ی افتخار، سربلندی و موفقیت است. مادر مربی گرانقدر و ارزشمندیست که با نبودش هر لحظه ممکن است، فرزند راه نادرست و منحرف را انتخاب کند. خداوند انسان را با وجود (مادر) و عدمش مورد آزمایش و امتحان قرار می‏دهد؛ با وجود مادر، انسان باید به او خدمت کند احترامش را داشته باشد و رضایت او را بدست آورد و با نبودش، صبر و تحمل داشته باشد و در حقش دعای خیر کند. تاریخ ثابت کرده است که خداوند بهترین انسانهای روی زمین را با وفات مادرانشان مورد آزمایش خود قرار داده است، در رأس آنها خیرالبشر منجی عالم بشریت حضرت محمد مصطفی صلی‏الله علیه و آله وسلم می‏باشد. ایشان در سن ٨ سالگی از وجود نعمت مادر محروم می‏شود. خداوند از ابتدای زندگی، آن حضرت را مورد آزمایش قرار می‏دهد و خواست الهی بر این است که او را از اوان کودکی از وجود پر مهر و گرانبهای مادر محروم بگرداند تا اینکه آن حضرت بدون نوازش‏های مهربانانه‏ی مادری پرورش یابد و با سختیهای زندگی و مشکلات آن مبارزه کند. این نشان می‏دهد، مادر نعمت بس عظیم و بزرگی است و دارای یک جایگاه خاص و ویژه در اسلام است.


 

جایگاه مادر در پرتو آیات کلام الله مجید:
یکی از مهمترین اموری که فرد مسلمان باید به آن توجه داشته باشد، ادای حقوق مادر است. مسلمان باید بداند که اسلام تا حدّی به مقام و منزلت مادر افزوده که بشریت تا به حال نظیر آن را ندیده است. این مقام والا بلافاصله بعد از ایمان به خدا و طاعت ذات واحدش می‏آید. در قرآن کریم آیات بی‏شماری وجود دارد که خشنودی مادر و پدر را درست بعد از رضایت خداوندِ سبحان قرار می‏دهد و به این ترتیب بر فضیلتِ نیکی و احسان به والدین می‏افزاید.
خداوند متعال می‏فرماید: «و قضی ربک الا تعبدوا الا إیّاه و با لوالدین احسانا إمّا یبلغنَّ عندکَ الکِبَر احدهما او کلاهما فلاتقل لهما اُفٍّ ولاتنهرهما و قل لهما قولاً کریما» [اسرا: ٢٣]
(
و حکم کرده پروردگار تو که نپرستید به جز او، و با مادر و پدر احسان کنید، اگر برسد به پیش تو، به کهنسالی یکی یا هر دو تا، پس نگو به آنها اف و بانگ نزن بر آنها و بگو به آنها قول مودبانه.)
امام قرطبی رحمه‏الله فرموده است: «حق تعالی در این آیه ادب و احترام والدین و حسن سلوک با آنها را به عبادت خود وصل نموده و واجب قرار داده است، که «أن اشکرلی و لوالدیک» (یعنی: من را و والدینت را سپاس گوی) از این آیه ثابت می‏گردد که پس از عبادت خداوند، اطاعت والدین از همه مهمتر و مانند شکرگزاری خداوند، شکرگذاری والدین واجب است
در جایی دیگر خداوند متعال می‏فرماید: «واعبدوا الله و لاتشرکوا به شیئا و بالوالدین احسانا...» [نساء: ٣۶]
(
تنها خدا را عبادت کنید و هیچ چیزی را شریک او مکنید و نیکی کنید به پدر و مادر ...)
علامه ابن کثیر رحمه‏الله در تفسیر این آیه می‏گوید: «حق خداوند تبارک و تعالی این است که ذات یگانه‏اش، که هیچ شریک و همتایی ندارد، عبادت شود سپس در مرتبه‏ی بعدی حق مخلوقاتش می‏آید که مهمترین و اولی ترین آنها حق مادر و پدر است و به همین دلیل خداوند حق والدین را قرین حق خود قرار میدهد

بهشت زیر پای مادران است:
حضرت معاویه بن جاهمه روایت می‏کند که، پدرم جامهه به محضر رسول اکرم حاضر شد و اظهار داشت: قصد شرکت در جهاد دارم، و به منظور مشوره با حضرت عالی به محضرتان رسیده‏ام آن حضرت صلی‏الله علیه وسلم از وی پرسیدند: آیا مادرت حیات دارد؟ وی عرض کرد: آری آن حضرت صلی‏الله علیه وسلم فرمودند: پس نزد او بمان و در خدمت او باش زیرا بهشت تو، در زیر قدمهای او است.
حضرت اسماء بنت ابی‏بکرصدیق نیر روایت می‏کند که، در دوران معاهده قریش و رسول اکرم صلی‏الله علیه وسلم، مادرم که هنوز به اسلام مشرف نشده بود، به نزدم آمد؛ من از رسول خدا صلی‏الله علیه وسلم پرسیدم: یا رسول الله! مادرم به نزد من با امید و آرزو آمده آیا من او را خدمت کنم؟ آن حضرت صلی‏الله علیه وسلم فرمودند: آری او را خدمت کن و با او چنان رفتار کن که یک دختر با مادر خود رفتار می‏کند.

حق مادر از پدر بیشتر است:
حضرت ابوهریره روایت می‏کند که شخصی از رسول اکرم پرسید: چه کسی بر من بیشتر حق خدمت و رفتار خوب دارد؟ آن حضرت صلی‏الله علیه وسلم فرمودند: مادرت، باز مادرت، باز مادرت؛ پس از آن پدرت، پس از آن خویشاوندان نزدیک و پس از آن خویشاوندانی که در رتبه‏ی بعد از آن قرار داشته باشند.

حکم اطاعت از مادر در انجام معصیت:
علامه قرطبی رحمه‏الله در این باره می‏گوید: «فرمانبرداری از پدر و مادر در ارتکاب گناه کبیره و یا ترک فرائض جایز نیست، اما اطاعت از آنها در امور مباح الزامی می‏باشد. و از حسن نقل می‏کند که می‏گوید: اگر مادر به خاطر شفقت و دلسوزی او را از حضور در نماز عشاء منع کرد نباید از او اطاعت کند».
به این ترتیب پیوند به خاطر خدا، بالاترین پیوند است و اگر والدین کسی مشرک بودند باید به آنها نیکی و احسان کند نه اطاعت و پیروی، و این زندگانی چند روزه‏ی دنیا به پایان می‏رسد، و همگی به سوی خداوند سبحان بر می‏گردند.
یکی از شاعران جوان در قطعه شعری جایگاه مادر را چنین توصیف کرده است.
مادر سرشت از عالم افلاک دارد/ از مهر ایزد پرتو مادر خاک دارد / مادر بود تندیس زیبای محبت
قلبش بود امواج دریای محبت / گلواژه ای بهتر زنام مادران نیست / بی نام مادر رونق در بوستان نیست / صدها فضیلت از برای امهات است / جنت به زیر پای امهات است / نیکی به مادر از اهم واجبات است / در احترام والدین فوز و نجات است / سلف صالح و نیکی آنها با مادرانشان .
اگر اندکی در زندگی سلف صالح و اصحاب رسول اکرم تأمل کنیم، در می‏یابیم که آن بزرگواران نمونههای زنده و عملی آیات قرآن و دستورات پیامبر اسلام بودند، آنها دستورات الهی و اوامر فرستاده‏اش را مو به مو اجرا میکردند. بر اساس روایات صحیحه وقتی ده آیه را برای حفظ انتخاب می‏کردند، تا عملاً آن آیات را در زندگی خود پیاده نمی‏کردند، به سراغ ده آیه‏ی دیگر نمی‏رفتند. نیکی به والدین نیز یکی از دستورات قرآن است که در اینجا به بررسی مثالهایی از نیکی و احسان اصحاب و سلف صالح نسبه به پدر و مادر میپردازیم:
ابومره خدمتکار ام‏هانی دختر ابوطالب می‏گوید: با حضرت ابوهریره به زمینش در «عقیق» رفتم وقتی وارد زمینش شد با صدای بلند فریاد، زد السلام علیک و رحمت الله و برکاته مادرجان!
مادرش جواب داد: وعلیک السلام و رحمت الله و برکاته. او گفت: مادر جان، خدا به تو جزای خیر دهد همان طور که در کوچکی تربیت و تر و خشکم کردی.
مادرش گفت: پسرم، خدا به تو هم جزای خیر دهد و از تو راضی و خشنود باشد چنان که در کهن سالی‏ام به من نیکی و احسان نمودی.
مولف کتاب (عیون الاخبار) می‏نویسد: از عمربن زید پرسیدند: احسان و نیکی پسرت باتو چگونه است؟ گفت: هرگز در روز راه نرفتم مگر اینکه او پشت سرم بود و در شب راه نرفتم مگر اینکه او جلویم بود و هرگز پشت بام خانه‏ای که من داخلش بودم نرفت. و همچنین روایت شده است که حضرت امام حسن بن علی هرگز با مادر خود (حضرت فاطمه) غذا نمی‏خورد زیرا که می‏فرمود: شاید هنگام غذا خوردن من از جایی لقمۀ بردارم که چشم مادرم به آنجا بوده و دوست داشته که از آنجا لقمه بردارد و یا شاید من بیشتر از مادرم غذا بخورم و مادرم گرسنه بماند، لذا این بی احترامی به مادر محسوب می شود.

حقوق مادر در حیات و ممات

هنگامی که از رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله در مورد قدردانی از مادر سوال شد، آن حضرت فرمود: هیهات! هیهات! که بتوانی حق مادر را ادا کنی.

 مادر از نظر فرهنگ اسلام دارای جایگاه ویژه‌ای است. رهبر عالیقدر اسلام حضرت محمد صلی الله علیه و آله در یک جمله زیبا مقام و منزلت حقیقی مادر را چنین بیان می‌کند: «الجنة تحت اقدام الامهات؛ بهشت زیر پای مادران است.» و در جمله‌ای دیگر فرمود: «تحت اقدام الامهات روضة من ریاض الجنة؛ جای قدمهای مادران باغی از باغهای بهشت است

این سخنان گهربار رسول بزرگوار اسلام صلی الله علیه و آله نهایت درجه تکریم مادر است. یعنی هر کس بخواهد به عالی‌ترین مقامات انسانی دست یابد، باید مادر خود را مورد احترام و محبت قرار دهد.

در مورد مقام ارجمند مادر، مطالب فراوانی در سیره و سخن اهل بیت علیهم السلام می‌توان یافت. در اینجا به چند مورد اشاره می‌کنیم:

امام صادق علیه السلام فرمود: مردی به حضور رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله آمده و عرضه داشت:‌ای رسول خدا! به کدام یک از بستگانم نیکی کنم؟ فرمود: به مادرت. مرد پرسید: بعد از آن؟ فرمود: به مادرت. برای بار سوم پرسید: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: مادرت. در نوبت چهارم حضرت فرمود: به پدرت نیکی کن! (الکافی، ج 2، ص 159)

از امام سجاد علیه السلام روایت شده است که فرمود: مردی به حضور حضرت خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله شرفیاب شده و اظهار داشت: ‌ای رسول خدا! من مردی گنهکار و آلوده به معصیت هستم و از انجام هیچ گناهی فروگذاری نکرده‌ام، آیا امید آمرزش برایم هست؟

رسول خدا صلی الله علیه و آله پرسید: آیا پدر و مادرت زنده هستند؟ مرد گفت: فقط پدرم زنده است. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: برو با او خوشرفتاری کن. آن مرد رفت و پیامبر صلی الله علیه و آله بعد از رفتن او زیر لب زمزمه می‌کرد که:‌ ای کاش مادرش زنده بود! (مستدرک الوسائل، ج 15، ص 180)

حقوق مادر در حیات

ابوذر می‌گوید: از رسول گرامی اسلام شنیدم که فرمود: «نگاه به علی بن ابیطالب عبادت است. نگاه مهرآمیز به پدر و مادر عبادت است. نگاه به صحیفه - یعنی صحیفه قرآن - عبادت است. نگاه به کعبه عبادت است

امام سجاد علیه السلام با توجه به نقش حیاتی مادر در پرورش و رشد فرزندان، به حقوق اساسی مادر اشاره کرده و فرزندان را اکیدا به رعایت آن سفارش می‌کند: «حق مادرت آن است که بدانی، او تو را حمل کرد به گونه‌ای که هیچ کس، دیگری را چنین حمل نمی‌کند و از شیره جانش به تو بخشید که هیچ کس به دیگری نمی‌بخشد. و با تمام وجودش از تو نگهداری کرد و برایش مهم نبود که خودش گرسنه بماند و به تو غذا بدهد، خود تشنه باشد و به تو آب بیاشامد، خودش برهنه باشد و به تو لباس بپوشاند، خودش در مقابل آفتاب باشد و تو را زیر سایه نگهدارد، از خواب خود به خاطر تو چشم بپوشد. او تو را از گرمای تابستان و سرمای زمستان حفظ کرد. (مادر همه این رنجها را تحمل کرد،) تا تو برای او باشی. تو توانایی شکرگزاری از مادرت را نداری، مگر با یاری و توفیق خداوند متعال.» (من لا یحضره الفقیه، ج 2، ص 621)

آنچه از روایات برمی آید این است که جبران زحمات مادر و بجای آوردن حقوق او کاری است بس مشکل، اما باید تا حد توان در این زمینه تلاش نمود. در اینجا به مهمترین حقوق مادر اشاره می‌کنیم:

1. نیکی و احسان

خداوند متعال در قرآن کریم با اشاره به مقام بلند پدر و مادر، از زبان حضرت عیسی علیه السلام می‌فرماید: «خداوند مرا نسبت به مادرم نیکوکار قرار داده و جبار و شقی نگردانید.» (سوره مریم/32)

2. قدرشناسی

هنگامی که از رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله در مورد قدردانی از مادر سۆال شد، آن حضرت فرمود: «هیهات! هیهات! که بتوانی حق مادر را ادا کنی. هر آینه اگر به اندازه ریگهای بیابان عالج (صحرائی در عربستان) و دانه‌های باران به مادر خدمت کنی و از وی قدردانی کرده و بنده وار در پیش او بایستی، این همه خدمات تو به اندازه زحمات وی در هنگامی که در رحم او بودی و سنگینی تو را تحمل می‌کرد نخواهد بود.» (مستدرک الوسائل، ج 15، ص 203)

یکی از مصادیق قدرشناسی در مورد مادر این است که انسان نسبت به او درشتی نکند و همواره در جلب رضایت او تلاش نماید

3. نگاه مهرآمیز

ابوذر می‌گوید: از رسول گرامی اسلام شنیدم که فرمود: «النظر الی علی بن ابیطالب عبادة و النظر الی الوالدین برافة و رحمة عبادة والنظر فی الصحیفة - یعنی صحیفة القرآن - عبادة والنظر الی الکعبة عبادة ؛ نگاه به علی بن ابیطالب عبادت است. نگاه مهرآمیز به پدر و مادر عبادت است. نگاه به صحیفه - یعنی صحیفه قرآن - عبادت است. نگاه به کعبه عبادت است.» (وسائل الشیعه، ج 6، ص 205

4. به دست آوردن رضایت پدر و مادر

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: نسبت به پدر و مادر نیکوکار باش تا پاداش تو بهشت باشد ولى اگر عاقّ آنها شوى جهنّمى خواهى بود.(اصول کافى، ج 2، ص 348)

 حقوق مادر پس از مرگش

از دیدگاه فرهنگ آسمانی اسلام همچنان که فرزندان در حال حیات مادر خود، حقوق وی را رعایت می‌کنند، شایسته است پس از مرگ وی نیز او را فراموش نکرده، با انجام اعمال شایسته در تکریم او بکوشند. برخی از این اعمال را می‌توان این گونه بیان کرد:

1. زیارت مزار مادر

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «من زار قبر والدیه او احدهما کل جمعة فقرا عندهما یس غفر الله له بعدد کل حرف منها (بحارالانوار، ج 89، ص 293)؛ هر کس قبر پدر و مادرش یا یکی از آنها را در هر جمعه زیارت کند و در کنار مزار آنان سوره یس بخواند، در مقابل هر حرفی که از این سوره می‌خواند، خداوند آمرزشی نصیب او می‌فرماید.» 

2. قرائت قرآن

امام صادق علیه السلام به فرزندان صالح توصیه فرمود که: «قرائة القرآن فی المصحف تخفف العذاب عن الوالدین ولو کانا کافرین (الکافی، باب قرائة القرآن فی المصحف، حدیث 1)؛ قرائت قرآن از روی مصحف، از عذاب پدر و مادر می‌کاهد، گرچه آنان کافر باشند

3. انجام اعمال نیک به نیت مادر

انجام اعمال نیک و هدیه ثواب آن به مادر، در جلب رضایت وی و شادی روحش تاثیر فراوان دارد. پیامبر بزرگوار اسلام صلی الله علیه و آله فرمود: «سید الابرار یوم القیامة رجل بر والدیه بعد موتهما (بحارالانوار، ج 71، ص 84)؛ سرآمد و سرور ابرار در روز قیامت کسی است که بعد از مرگ پدر و مادرش برای ایشان احسان و نیکی کند

منابع و ماخذ:
معارف قرآن جلد: ٨تالیف علامه محمد شفیع عثمانی
معارف الحدیث جلد ۵ و ۶ :علامه محمد منظور نعمانی
جایگاه پدر و مادر در اسلام:سمیه اسکندری فر
بوی باران: محمود براهویی (کبدانی)

نویسنده :محمدحسین نورزهی

سایت : موعود و تبیان

 

 



مقام و حقوق مادر در اسلام

بدون تردید مادر یکی از نعمتهای گرانبها و بزرگ الهی است، که به انسانها ارزانی شده است. مادر نعمتی است که با وجود او انسان همواره در زندگی احساس خوشبختی و آرامش می‏کند. و از برکت دعایش قله‏های بلند افتخار را یکی پس از دیگری می‏پیماید.

وجود مادر مایه‏ی افتخار، سربلندی و موفقیت است. مادر مربی گرانقدر و ارزشمندیست که با نبودش هر لحظه ممکن است، فرزند راه نادرست و منحرف را انتخاب کند. خداوند انسان را با وجود (مادر) و عدمش مورد آزمایش و امتحان قرار می‏دهد؛ با وجود مادر، انسان باید به او خدمت کند احترامش را داشته باشد و رضایت او را بدست آورد و با نبودش، صبر و تحمل داشته باشد و در حقش دعای خیر کند. تاریخ ثابت کرده است که خداوند بهترین انسانهای روی زمین را با وفات مادرانشان مورد آزمایش خود قرار داده است، در رأس آنها خیرالبشر منجی عالم بشریت حضرت محمد مصطفی صلی‏الله علیه و آله وسلم می‏باشد. ایشان در سن ٨ سالگی از وجود نعمت مادر محروم می‏شود. خداوند از ابتدای زندگی، آن حضرت را مورد آزمایش قرار می‏دهد و خواست الهی بر این است که او را از اوان کودکی از وجود پر مهر و گرانبهای مادر محروم بگرداند تا اینکه آن حضرت بدون نوازش‏های مهربانانه‏ی مادری پرورش یابد و با سختیهای زندگی و مشکلات آن مبارزه کند. این نشان می‏دهد، مادر نعمت بس عظیم و بزرگی است و دارای یک جایگاه خاص و ویژه در اسلام است.


جایگاه مادر در پرتو آیات کلام الله مجید:
یکی از مهمترین اموری که فرد مسلمان باید به آن توجه داشته باشد، ادای حقوق مادر است. مسلمان باید بداند که اسلام تا حدّی به مقام و منزلت مادر افزوده که بشریت تا به حال نظیر آن را ندیده است. این مقام والا بلافاصله بعد از ایمان به خدا و طاعت ذات واحدش می‏آید. در قرآن کریم آیات بی‏شماری وجود دارد که خشنودی مادر و پدر را درست بعد از رضایت خداوندِ سبحان قرار می‏دهد و به این ترتیب بر فضیلتِ نیکی و احسان به والدین می‏افزاید.
خداوند متعال می‏فرماید: «و قضی ربک الا تعبدوا الا إیّاه و با لوالدین احسانا إمّا یبلغنَّ عندکَ الکِبَر احدهما او کلاهما فلاتقل لهما اُفٍّ ولاتنهرهما و قل لهما قولاً کریما» [اسرا: ٢٣]
(
و حکم کرده پروردگار تو که نپرستید به جز او، و با مادر و پدر احسان کنید، اگر برسد به پیش تو، به کهنسالی یکی یا هر دو تا، پس نگو به آنها اف و بانگ نزن بر آنها و بگو به آنها قول مودبانه.)
امام قرطبی رحمه‏الله فرموده است: «حق تعالی در این آیه ادب و احترام والدین و حسن سلوک با آنها را به عبادت خود وصل نموده و واجب قرار داده است، که «أن اشکرلی و لوالدیک» (یعنی: من را و والدینت را سپاس گوی) از این آیه ثابت می‏گردد که پس از عبادت خداوند، اطاعت والدین از همه مهمتر و مانند شکرگزاری خداوند، شکرگذاری والدین واجب است
در جایی دیگر خداوند متعال می‏فرماید: «واعبدوا الله و لاتشرکوا به شیئا و بالوالدین احسانا...» [نساء: ٣۶]
(
تنها خدا را عبادت کنید و هیچ چیزی را شریک او مکنید و نیکی کنید به پدر و مادر ...)
علامه ابن کثیر رحمه‏الله در تفسیر این آیه می‏گوید: «حق خداوند تبارک و تعالی این است که ذات یگانه‏اش، که هیچ شریک و همتایی ندارد، عبادت شود سپس در مرتبه‏ی بعدی حق مخلوقاتش می‏آید که مهمترین و اولی ترین آنها حق مادر و پدر است و به همین دلیل خداوند حق والدین را قرین حق خود قرار میدهد

بهشت زیر پای مادران است:
حضرت معاویه بن جاهمه روایت می‏کند که، پدرم جامهه به محضر رسول اکرم حاضر شد و اظهار داشت: قصد شرکت در جهاد دارم، و به منظور مشوره با حضرت عالی به محضرتان رسیده‏ام آن حضرت صلی‏الله علیه وسلم از وی پرسیدند: آیا مادرت حیات دارد؟ وی عرض کرد: آری آن حضرت صلی‏الله علیه وسلم فرمودند: پس نزد او بمان و در خدمت او باش زیرا بهشت تو، در زیر قدمهای او است.
حضرت اسماء بنت ابی‏بکرصدیق نیر روایت می‏کند که، در دوران معاهده قریش و رسول اکرم صلی‏الله علیه وسلم، مادرم که هنوز به اسلام مشرف نشده بود، به نزدم آمد؛ من از رسول خدا صلی‏الله علیه وسلم پرسیدم: یا رسول الله! مادرم به نزد من با امید و آرزو آمده آیا من او را خدمت کنم؟ آن حضرت صلی‏الله علیه وسلم فرمودند: آری او را خدمت کن و با او چنان رفتار کن که یک دختر با مادر خود رفتار می‏کند.

حق مادر از پدر بیشتر است:
حضرت ابوهریره روایت می‏کند که شخصی از رسول اکرم پرسید: چه کسی بر من بیشتر حق خدمت و رفتار خوب دارد؟ آن حضرت صلی‏الله علیه وسلم فرمودند: مادرت، باز مادرت، باز مادرت؛ پس از آن پدرت، پس از آن خویشاوندان نزدیک و پس از آن خویشاوندانی که در رتبه‏ی بعد از آن قرار داشته باشند.

حکم اطاعت از مادر در انجام معصیت:
علامه قرطبی رحمه‏الله در این باره می‏گوید: «فرمانبرداری از پدر و مادر در ارتکاب گناه کبیره و یا ترک فرائض جایز نیست، اما اطاعت از آنها در امور مباح الزامی می‏باشد. و از حسن نقل می‏کند که می‏گوید: اگر مادر به خاطر شفقت و دلسوزی او را از حضور در نماز عشاء منع کرد نباید از او اطاعت کند».
به این ترتیب پیوند به خاطر خدا، بالاترین پیوند است و اگر والدین کسی مشرک بودند باید به آنها نیکی و احسان کند نه اطاعت و پیروی، و این زندگانی چند روزه‏ی دنیا به پایان می‏رسد، و همگی به سوی خداوند سبحان بر می‏گردند.
یکی از شاعران جوان در قطعه شعری جایگاه مادر را چنین توصیف کرده است.
مادر سرشت از عالم افلاک دارد/ از مهر ایزد پرتو مادر خاک دارد / مادر بود تندیس زیبای محبت
قلبش بود امواج دریای محبت / گلواژه ای بهتر زنام مادران نیست / بی نام مادر رونق در بوستان نیست / صدها فضیلت از برای امهات است / جنت به زیر پای امهات است / نیکی به مادر از اهم واجبات است / در احترام والدین فوز و نجات است / سلف صالح و نیکی آنها با مادرانشان .
اگر اندکی در زندگی سلف صالح و اصحاب رسول اکرم تأمل کنیم، در می‏یابیم که آن بزرگواران نمونههای زنده و عملی آیات قرآن و دستورات پیامبر اسلام بودند، آنها دستورات الهی و اوامر فرستاده‏اش را مو به مو اجرا میکردند. بر اساس روایات صحیحه وقتی ده آیه را برای حفظ انتخاب می‏کردند، تا عملاً آن آیات را در زندگی خود پیاده نمی‏کردند، به سراغ ده آیه‏ی دیگر نمی‏رفتند. نیکی به والدین نیز یکی از دستورات قرآن است که در اینجا به بررسی مثالهایی از نیکی و احسان اصحاب و سلف صالح نسبه به پدر و مادر میپردازیم:
ابومره خدمتکار ام‏هانی دختر ابوطالب می‏گوید: با حضرت ابوهریره به زمینش در «عقیق» رفتم وقتی وارد زمینش شد با صدای بلند فریاد، زد السلام علیک و رحمت الله و برکاته مادرجان!
مادرش جواب داد: وعلیک السلام و رحمت الله و برکاته. او گفت: مادر جان، خدا به تو جزای خیر دهد همان طور که در کوچکی تربیت و تر و خشکم کردی.
مادرش گفت: پسرم، خدا به تو هم جزای خیر دهد و از تو راضی و خشنود باشد چنان که در کهن سالی‏ام به من نیکی و احسان نمودی.
مولف کتاب (عیون الاخبار) می‏نویسد: از عمربن زید پرسیدند: احسان و نیکی پسرت باتو چگونه است؟ گفت: هرگز در روز راه نرفتم مگر اینکه او پشت سرم بود و در شب راه نرفتم مگر اینکه او جلویم بود و هرگز پشت بام خانه‏ای که من داخلش بودم نرفت. و همچنین روایت شده است که حضرت امام حسن بن علی هرگز با مادر خود (حضرت فاطمه) غذا نمی‏خورد زیرا که می‏فرمود: شاید هنگام غذا خوردن من از جایی لقمۀ بردارم که چشم مادرم به آنجا بوده و دوست داشته که از آنجا لقمه بردارد و یا شاید من بیشتر از مادرم غذا بخورم و مادرم گرسنه بماند، لذا این بی احترامی به مادر محسوب می شود.

حقوق مادر در حیات و ممات

هنگامی که از رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله در مورد قدردانی از مادر سوال شد، آن حضرت فرمود: هیهات! هیهات! که بتوانی حق مادر را ادا کنی.

 

به گزارش موعود، سایت تبیان نوشت: مادر از نظر فرهنگ اسلام دارای جایگاه ویژه‌ای است. رهبر عالیقدر اسلام حضرت محمد صلی الله علیه و آله در یک جمله زیبا مقام و منزلت حقیقی مادر را چنین بیان می‌کند: «الجنة تحت اقدام الامهات؛ بهشت زیر پای مادران است.» و در جمله‌ای دیگر فرمود: «تحت اقدام الامهات روضة من ریاض الجنة؛ جای قدمهای مادران باغی از باغهای بهشت است

این سخنان گهربار رسول بزرگوار اسلام صلی الله علیه و آله نهایت درجه تکریم مادر است. یعنی هر کس بخواهد به عالی‌ترین مقامات انسانی دست یابد، باید مادر خود را مورد احترام و محبت قرار دهد.

در مورد مقام ارجمند مادر، مطالب فراوانی در سیره و سخن اهل بیت علیهم السلام می‌توان یافت. در اینجا به چند مورد اشاره می‌کنیم:

امام صادق علیه السلام فرمود: مردی به حضور رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله آمده و عرضه داشت:‌ای رسول خدا! به کدام یک از بستگانم نیکی کنم؟ فرمود: به مادرت. مرد پرسید: بعد از آن؟ فرمود: به مادرت. برای بار سوم پرسید: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: مادرت. در نوبت چهارم حضرت فرمود: به پدرت نیکی کن! (الکافی، ج 2، ص 159)

از امام سجاد علیه السلام روایت شده است که فرمود: مردی به حضور حضرت خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله شرفیاب شده و اظهار داشت: ‌ای رسول خدا! من مردی گنهکار و آلوده به معصیت هستم و از انجام هیچ گناهی فروگذاری نکرده‌ام، آیا امید آمرزش برایم هست؟

رسول خدا صلی الله علیه و آله پرسید: آیا پدر و مادرت زنده هستند؟ مرد گفت: فقط پدرم زنده است. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: برو با او خوشرفتاری کن. آن مرد رفت و پیامبر صلی الله علیه و آله بعد از رفتن او زیر لب زمزمه می‌کرد که:‌ ای کاش مادرش زنده بود! (مستدرک الوسائل، ج 15، ص 180)

* حقوق مادر در حیات

ابوذر می‌گوید: از رسول گرامی اسلام شنیدم که فرمود: «نگاه به علی بن ابیطالب عبادت است. نگاه مهرآمیز به پدر و مادر عبادت است. نگاه به صحیفه - یعنی صحیفه قرآن - عبادت است. نگاه به کعبه عبادت است

امام سجاد علیه السلام با توجه به نقش حیاتی مادر در پرورش و رشد فرزندان، به حقوق اساسی مادر اشاره کرده و فرزندان را اکیدا به رعایت آن سفارش می‌کند: «حق مادرت آن است که بدانی، او تو را حمل کرد به گونه‌ای که هیچ کس، دیگری را چنین حمل نمی‌کند و از شیره جانش به تو بخشید که هیچ کس به دیگری نمی‌بخشد. و با تمام وجودش از تو نگهداری کرد و برایش مهم نبود که خودش گرسنه بماند و به تو غذا بدهد، خود تشنه باشد و به تو آب بیاشامد، خودش برهنه باشد و به تو لباس بپوشاند، خودش در مقابل آفتاب باشد و تو را زیر سایه نگهدارد، از خواب خود به خاطر تو چشم بپوشد. او تو را از گرمای تابستان و سرمای زمستان حفظ کرد. (مادر همه این رنجها را تحمل کرد،) تا تو برای او باشی. تو توانایی شکرگزاری از مادرت را نداری، مگر با یاری و توفیق خداوند متعال.» (من لا یحضره الفقیه، ج 2، ص 621)

آنچه از روایات برمی آید این است که جبران زحمات مادر و بجای آوردن حقوق او کاری است بس مشکل، اما باید تا حد توان در این زمینه تلاش نمود. در اینجا به مهمترین حقوق مادر اشاره می‌کنیم:

1. نیکی و احسان

خداوند متعال در قرآن کریم با اشاره به مقام بلند پدر و مادر، از زبان حضرت عیسی علیه السلام می‌فرماید: «خداوند مرا نسبت به مادرم نیکوکار قرار داده و جبار و شقی نگردانید.» (سوره مریم/32)

2. قدرشناسی

هنگامی که از رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله در مورد قدردانی از مادر سۆال شد، آن حضرت فرمود: «هیهات! هیهات! که بتوانی حق مادر را ادا کنی. هر آینه اگر به اندازه ریگهای بیابان عالج (صحرائی در عربستان) و دانه‌های باران به مادر خدمت کنی و از وی قدردانی کرده و بنده وار در پیش او بایستی، این همه خدمات تو به اندازه زحمات وی در هنگامی که در رحم او بودی و سنگینی تو را تحمل می‌کرد نخواهد بود.» (مستدرک الوسائل، ج 15، ص 203)

یکی از مصادیق قدرشناسی در مورد مادر این است که انسان نسبت به او درشتی نکند و همواره در جلب رضایت او تلاش نماید

3. نگاه مهرآمیز

ابوذر می‌گوید: از رسول گرامی اسلام شنیدم که فرمود: «النظر الی علی بن ابیطالب عبادة و النظر الی الوالدین برافة و رحمة عبادة والنظر فی الصحیفة - یعنی صحیفة القرآن - عبادة والنظر الی الکعبة عبادة ؛ نگاه به علی بن ابیطالب عبادت است. نگاه مهرآمیز به پدر و مادر عبادت است. نگاه به صحیفه - یعنی صحیفه قرآن - عبادت است. نگاه به کعبه عبادت است.» (وسائل الشیعه، ج 6، ص 205

4. به دست آوردن رضایت پدر و مادر

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: نسبت به پدر و مادر نیکوکار باش تا پاداش تو بهشت باشد ولى اگر عاقّ آنها شوى جهنّمى خواهى بود.(اصول کافى، ج 2، ص 348)

* حقوق مادر پس از مرگش

از دیدگاه فرهنگ آسمانی اسلام همچنان که فرزندان در حال حیات مادر خود، حقوق وی را رعایت می‌کنند، شایسته است پس از مرگ وی نیز او را فراموش نکرده، با انجام اعمال شایسته در تکریم او بکوشند. برخی از این اعمال را می‌توان این گونه بیان کرد:

1. زیارت مزار مادر

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «من زار قبر والدیه او احدهما کل جمعة فقرا عندهما یس غفر الله له بعدد کل حرف منها (بحارالانوار، ج 89، ص 293)؛ هر کس قبر پدر و مادرش یا یکی از آنها را در هر جمعه زیارت کند و در کنار مزار آنان سوره یس بخواند، در مقابل هر حرفی که از این سوره می‌خواند، خداوند آمرزشی نصیب او می‌فرماید.» 

2. قرائت قرآن

امام صادق علیه السلام به فرزندان صالح توصیه فرمود که: «قرائة القرآن فی المصحف تخفف العذاب عن الوالدین ولو کانا کافرین (الکافی، باب قرائة القرآن فی المصحف، حدیث 1)؛ قرائت قرآن از روی مصحف، از عذاب پدر و مادر می‌کاهد، گرچه آنان کافر باشند

3. انجام اعمال نیک به نیت مادر

انجام اعمال نیک و هدیه ثواب آن به مادر، در جلب رضایت وی و شادی روحش تاثیر فراوان دارد. پیامبر بزرگوار اسلام صلی الله علیه و آله فرمود: «سید الابرار یوم القیامة رجل بر والدیه بعد موتهما (بحارالانوار، ج 71، ص 84)؛ سرآمد و سرور ابرار در روز قیامت کسی است که بعد از مرگ پدر و مادرش برای ایشان احسان و نیکی کند

منابع و ماخذ:
معارف قرآن جلد: ٨تالیف علامه محمد شفیع عثمانی
معارف الحدیث جلد ۵ و ۶ :علامه محمد منظور نعمانی
جایگاه پدر و مادر در اسلام:سمیه اسکندری فر
بوی باران: محمود براهویی (کبدانی)

نویسنده :محمدحسین نورزهی

سایت : موعود و تبیان

 

 


نوشته شده در تاريخ یکشنبه ۸ اردیبهشت ۱۳٩٢ توسط خادم القائم (عج) مهدوی بهرامی

لوگوی دوستان
لینک دوستان

بالای صفحه



تمامی حقوق این وبلاگ برای محفوظ و انتشار مطالب با ذکر منبع مجاز می باشد.

Designed by Freepik